beeldend kunstenaar en therapeut

Van 2006 tot 2016 werkte Bart Drost als creatief therapeut bij het Vincent Van Gogh Instituut  in Venray, aan de kliniek voor neuropsychiatrie. Met als taak: patiënten in beweging brengen en zodoende materiaal verzamelen dat zou kunnen bijdragen aan een gedegen observatie en tenslotte in teamverband komen tot een juiste diagnosestelling. In zijn atelier in Nijmegen schilderde hij de portrettengalerij Bob, Bep en Bas.

Next

bob, bep, bas en de anderen. een portrettenkabinet. 2006 - 2014

Van 2006 tot 2014 schildert Bart Drost portretten van patiënten die hij als beeldend therapeut aan het Vincent van Gogh Instituut te Venray mocht begeleiden. De patiënt heeft dan de therapie al enige tijd achter zich gelaten. Er zal geen ontmoeting meer tussen model en kunstenaar zijn.  Het wordt een reconstructie achteraf: Hoe gaat dat schilderen in zijn werk? Vanuit de herinnering aan de patiënt, opgedaan tijdens de therapiesessies zet Drost  in Oost-Indische inkt het portret op bitumenpapier van 100x100 cm. Het portret wordt vervolgens opgebouwd in zwart en wit. Het portret wordt vergezeld van elementen van werkstukken die de patiënt tijdens de sessies heeft gemaakt. Het schilderen van de portretten heeft de vorm van een project aangenomen: inmiddels zijn er meer dan 140 portretten gerealiseerd.

Next

bob, bep, bas en de anderen - museum dr. guislain - gent (belgië) - 2007/2008

'Bop, Bep, Bas en de anderen'

Een portrettenkabinet van Bart Drost

Het Vincent Van Gogh Instituut in Venray  heeft samen met Museum Dr.Guislain in Gent een boekje uitgegeven met portretten die beeldend kunstenaar/therapeut Bart Drost maakte van cliënten die opgenomen waren in de Kliniek voor Neuropsychiatrie. De portretten worden 'reconstructies van ontmoetingen met patiënten' genoemd. Ze lijken ondanks al hun gruwelijkheid bij elkaar te horen. En ze lijken gek: als je niet beter wist zou je denken dat ze door een patiënt getekend waren. Een patiënt met echt talent, dat wel, en die zijn zeldzaam. De portretten zijn allemaal anders, allemaal zwartgrijs maar met kleurige attributen die ze spannend maken. Bijna niemand kijkt vrolijk. Men staart voor zich uit of de blik is naar binnen gericht. Men zet grote ogen op van angst. Daarom was het voor Bart telkens een opgave ons creatief te krijgen. Ik herinner me van de bezoeken aan de Creatieve Therapie: Bart die je altijd blijmoedig een hand gaf,de kasten met materialen, de laden met grote vellen dun papier waarop ik vaak niet meer wist te tekenen dan een mannetje die een berg beklom, en de ronde tafel waar de meesten aan zaten. Lies* die met precisie figuurtjes beschilderde, Henk die trouw mandala's inkleurde, Anja die een beetjeaquarelleren kon en voortdurend Barts hulp inriep, en Bart die voortdurend met ideeën en materialen kwam als iemand dreigde te verzanden en het hoofd weer liet zakken of ging ijsberen door het atelier of begon te huilen.

Er is iets mis met deze portretten. Ik heb bijna vijf maanden in de Kliniek voor Neuropsychiatrie doorgebracht en ik herken niemand. En ik heb er ook niet één gek ontmoet en ook nooit iets geks gehoord. Er waren depressieve vrouwen, zoals die vrouw met dat dode vogeltje op haar hoofd. (Er is een populair boekje over depressies met de titel 'Ik zie elk dood vogeltje', maar het kan dus nog erger.) De borsten bij de vrouwen van Bart hangen een beetje, maar bij eentje worden ze de appeltjes van oranje en straalt de knappe vrouw. En dan is er de negerin die met de mond schildert: de penselen waar de kleuren afspatten worden bijna vermalen. Ik heb haar helaas nooit ontmoet. Je zoekt gelijkenissen en die vind ik niet. Die heeft alleen Bart gezien. Toch zeggen ze meer over de patiënten dan de woordenrijke diagnoses die ze mee naar huis krijgen en die gevoegd worden in de dossiers die ze meeslepen. Natuurlijk zijn ze bang, verdrietig, wanhopig of 'gewoon op'. Of horen ze soms stemmen.

Ik ben al meer dan een jaar weg uit Venray en wil er niet teveel aan denken, maar dit bijzondere boekje bewaar ik - na alles wat ik verscheurd heb - als goede herinnering. En, ze zeggen, dat ik er zelf ook in sta: dat mannetje met dat brilletje en die scheiding die doods voor zich uitkijkt, tot het uiterste gespannen. Op pagina 16. Misschien ben ik dat wel. Ik kan nu weer een beetje lachen. Het was toch een goede tijd bij Bart, als je maar niet zo ziek was geweest.

E.S.

* De namen zijn gefingeerd.


Bij deze tentoonstelling verscheen het boekje 'bob, bep, bas en de anderen'

Next

unter uns - maxhaus - düsseldorf (d) - 2010

unter uns


Der niederländische Künstler Bart Drost hat seit 1983 ein vielseitiges und oft überraschendes Werk geschaffen. Überraschend für den Betrachter ist Drosts Kunst dann, wenn

er sich gerade in eine thematische Richtung, einen Stil oder eines der vielen von ihm benutzten Medien hineingesehen und eingewahnt hat. Aber so lebendig und unvorhersehbar wie ein Spiel, sind auch die Wendungen, die Bart Drost auf seinem Spielfeld, der Kunst, vollführt. Zeichnungen, die Basis allen Schaffens, stehen neben grossformatigen - an die art brut gemahnenden - Malereien. Keramische Bodenfliesen wechseln mit zarten, amorphen Porzellanreliefs ab. Abstrakte, mit Tragegriffen versehene interaktive Wandreliefs leiten über zu grossen Rauminstallationen und Environments.


Doch ebenso: fragilste Keramik-Figuretten, kleine Seelchen, ephemeren Geisterwesen gleich, vom Forscher in unbekannten Sphären aufgespÜrt und gesammelt. In Kästen konserviert blicken sie von den Wänden auf uns herab - hier, im Maxhaus vom Künstler bewusst in Dialog zur benachbarten Kirche gebracht. Und all das mit diesem immer wahrnehmbaren, aber nie aufgesetzten, leichten, spielerischen Gestus, der sich gerade an ernsten, schweren Themen bewährt.


Bart Drost kann nicht anders. Er ist dieser 'homo ludens', wie ihn sein Landsmann, der Kunsthistoriker Johan Huizinga als den Archetypen des Künstlers behauptet hat. Hat alle Kunst und Kultur seinen Ursprung im Spiel, so entspringt Drosts Kunst wiederum der Beschäftigung mit diesem mythischen Hort und Reservoir des Spiels, der eigenen Kindheit und damit der eigenen Person.


Das vielen Künstlern - nicht selten aus eigentherapeutischem Grunde - gemeinsame Kreisen um sich selbst und ihre individuelle Geschichte weitet Bart Drost seit 2006 nunmehr aus in die Lebenskreise anderer Menschen. Diese Welt der Anderen ist eine Welt der seelisch Kranken und Verletzten. Sein Porträt-Projekt 'unter uns' entfaltet auf drei Gängen des Maxhaus-Kreuzgangs eine Porträtgalerie von Menschen, die ihm während seiner Arbeit als Kunsttherapeut begegneten. Welche Spuren haben diese Menschen im Gedächtnis des Künstlers hinterlassen? Als nachträgliche visuelle Rekonstruktionen im Atelier entstanden, geben seine Bilder das wieder, was er aus dieser Zeit an Eindrücken und Verständnissen gewann. Drost wurde zum empathischen Chronist der Zustände und Befindlichkeiten der Patienten. Aber es ist nicht unbedingt das 'Kranke', das 'Patient sein', was Bart Drost sichtbar macht, sondern er zeigt - manchmal brutal in seiner

Direktheit und Naivität - immer aber einfühlsam und mit bewundernswerter Fähigkeit zur Identifikation, dass er Menschen begegnete, wie du und ich. Wir sind 'unter uns'.

 

C. Pöggeler

 

Next

mindmap - over kunst & psychiatrie venray - 2012

Gedurende mei - oktober 2012 vond in de Noord Limburgse plaats Venray 'Mindmap - een manifestatie van kunst en psychiatrie' plaats.

Op de terreinen Servaes en Anna van het Vincent van Gogh Instituut waren werken van diverse (inter)nationale kunstenaars te zien. Op uitnodiging van Het Instituut  laat Bart Drost - creatief therapeut in het Van Gogh Instituut -  in de voormalige woonkamer van van Gebouw J 60 portretten van patiënten zien die hij tijdens de sessies creatieve therapie heeft mogen meemaken. Het is bijzonder dat nu deze Kroniek van de Kliniek voor Neuropsychiatrie op het terrein van het Instituut, daar waar de ontmoetingen tussen kunstenaar en patiënt hebben plaatsgevonden te zien is. Voor de eerste keer worden hierbij ook de witte objecten die zijn afgeleid van werkstukken die de patiënten hebben gemaakt ten toon gesteld.
De PR-afdeling van het Vincent van Gogh ontwerpt een 10-tal voorlichtingsposters over diverse ziektebeelden aan de hand van Drosts portretten uit deze reeks.
Next

the making of portrait 128 - 2011

Next

labeling identity - amsterdam - 2016

De vraag komt op wat nu iemands identiteit bepaalt: de afwijking, de ziekte, de diagnose? Of is het de wijze waarop je/men hiermee om gaat?

Gedurende de duur van het project 'labeling identity' waren alle portretten aanwezig. Vierenzestig hingen aan de wanden, de overige pakweg honderdentwintig  portretten bleven in de opbergkist. Voor deze gelegenheid werd deze zonder deksel op schragen tentoongesteld in een kleine kamer.

Op de achtergrond klonk een stem die monotoon  een reeks min of meer bekende  psychiatrische stoornissen opsomt.


Bij wijze van na-catalogus van deze tentoonstelling verscheen het boekje 'labeling identity'

Next

na registratie van de performance 'lieve jongen'


Next

creatief therapeut - van gogh instituut Venray - 2004/2014

10 jaar werkte beeldend kunstenaar Bart Drost als creatief therapeut bij het Vincent van Gogh Instituut in Venray. Hij was hoofdzakelijk verbonden aan de Kliniek voor Neuropsychiatrie. Zijn taak bestond - naast het activeren en motiveren van patiënten - er uit om met de al doende verkregen observaties een substantiële bijdrage te leveren aan het multidisciplinaire team van de afdeling om gezamelijk te komen tot een adequate diagnosestelling en een daarop toegespitste behandeling.


In 2008 en 2009 schreef Bart Drost  maandelijks columns voor 'Mentaal', het toenmalige instituutsblad.


Na tien jaar bij het Instituut in dienst als beeldend therapeut nam per 1 februari 2014 ontslag: je kunt beter weggaan voordat de moeheid toeslaat. Het was genoeg geweest, tijd voor nieuwe avonturen.


Ter afscheid heeft hij in het boekje 'Tabé Venray!'  alle Mentaal-columns gebundeld en er enkele stukjes aan toegevoegd, speciaal voor deze gelegenheid geschreven.

Next

Affiches Mindmap Vincent Van Gogh Instituut Venray

Voor pr materiaal bij de presentatie van de Kliniek voor Neuropsychiatrie in de manifestatie Mindmap stelde Drost enkele van de portretten uit de serie 'Bob,Bep,Bas en de anderen' ter beschikking.

Next

bob, bep, bas en de anderen - een portrettenkabinet

Dit boekje verscheen ter gelegenheid van de tentoonstelling 'Bob, Bep, Bas en de anderen' in Museum Guislain te Gent (België). Het bevat naast een aantal schilderijen ook inleidingen over de kunstenaar en de psychiatrie, alsmede de tekst van een performance die Bart Drost in 2007 vertoonde in Nijmegen.


uitgegeven in 2007

genaaid en gebonden, offset full color

oplage 500

Euro 15,00

Next

Tabé Venray! (wat krom is recht trekken en vice versa)

In 2008 en 2009 schreef Bart Drost - beeldend kunstenaar en als creatief therapeut verbonden aan de Kliniek voor Neuropsychiatrie van het Vincent van Gogh Instituut te Venray - columns voor de 'Mentaal', het instituutsblad van het VvGI.
Omdat hij graag boekjes maakt en ter gelegenheid van zijn afscheid in augustus 2014 heeft Drost deze columns gebundeld en aangevuld met enkele nieuwe teksten.


*****


April 2008

Het nut van kortstondig meedenken.

Kortgeleden kreeg ik per e-mail de uitnodiging deel te nemen aan een zogenoemde uitwisselingsronde, bedoeld om te inventariseren welke ideeën er zoal op de GGZ-NML leven inzake medezeggenschap. Het instituut had er zelfs een bureau voor ingeschakeld. En: er was een prijs te winnen (?!).
Waarom van alle non-verbale therapeuten juist ik deze uitnodiging heb ontvangen, is mij tot op heden een raadsel. Ik heb geen notie van medezeggenschapsraden of ondernemingsraden. Ik ken de ins en outs niet van het werken in een dienstverband. Per slot van rekening is dit het eerste vaste arbeidscontract in mijn leven. Mijn bemoeienis met het instituut reikt op dit moment niet verder dan de afdeling waarvoor en de discipline waarbinnen ik werkzaam ben. Daar heb ik mijn handen aan vol. Maar mijn nieuwsgierigheid won en ik besloot mee te doen.

De bijeenkomst duurde strikt twee uren, waarin ieder zijn zegje deed. Naarmate de tijd verstreek bekroop mij het gevoel dat we aan iets wezenlijks voorbijgingen. Maar binnen het tijdsbestek van deze twee uren kreeg ik mijn gedachten niet spits. In de trein op weg naar huis wist ik wat mijn inbreng had moeten zijn:
een zorginstelling vervreemdt van zichzelf en zijn werknemers wanneer zij een terminologie bezigt die is ontleend aan het bedrijfsleven.

Ter illustratie: zo nu en dan krijg ik mailtjes van ik weet niet precies wie. Mij wordt dan op het hart gedrukt de productiecijfers voor een bepaalde datum in te leveren. Hoezo productiecijfers? Ik kan het werken met patiënten toch niet vertalen in termen van productie? Waar slaat dat op? Ik lever geen product. Wat denken ze wel!  Kijk, daar zit 'm volgens mij nu net de clou: deze fabrieksmatige bedrijfsterm brengt een verzakelijking met zich mee, waarin ik mij niet thuis voel. 

Wellicht is het moment aangebroken om in alle geledingen van deze zorginstelling passende, op het lijf van "de zorg" toegesneden termen te gaan gebruiken, opdat de verzakelijking die in de beleidsvoering zichtbaar wordt de werkvloer niet verder bevuilt. Productiecijfer  wordt zorgcijfer. Ondernemingsraad wordt zorgraad. Immers, we dragen niet alleen zorg voor de patiënt, maar toch zeker ook voor elkaar!


*****


Juli 2008

C'est le ton qui fait la musique.

Heeft u dat ook wel eens? Dat u iets meemaakt waarover u zich vreselijk opwindt? Dat u iets overkomt waarover u verschrikkelijk boos bent? Of verontwaardigd? En dat u denkt 'wat heb ik nou aan mijn fiets hangen?' of ? erger ? 'zijn ze nou helemaal gek geworden?'

Gebeurt het u ook wel eens dat u zich onheus bejegend voelt, dat u het gevoel heeft belazerd te worden? Of dat u op zijn zachtst gezegd 'met een kluitje in het riet wordt gestuurd?'

Hebt u ook wel eens gehad, dat u zichzelf ontzettend druk maakte over het gedrag van iemand, over de beslissingen die iemand nam in zaken die uzelf betreffen en dat u dan een fikse kwaadheid ervoer, woede zelfs?
En dat wanneer u dan die kwaadheid jegens die persoon uitspreekt, kenbaar maakt, dat dan uw kwaadheid wordt overschreeuwd door de kwaadheid van juist de persoon wiens optreden u zo kwaad maakt?

Wat doet u dan? Spontaan ontploffen? Wikken en wegen? Uzelf verschuilen in de verste hoek? Lijdzaam toezien? Troepen om u heen verzamelen? De grote klok luiden? De kop in 't zand steken? De oorlog verklaren of de lieve vrede bewaren?

Enkele weken geleden werd mij van hogerhand medegedeeld dat mij van de ene op de andere dag mijn therapielokaal werd afgenomen. Een dienstbevel, anders kan ik het niet noemen. Geen overleg. En niemand die mij helder inzicht kon verschaffen in het hoe en waarom van deze beslissing. Het had iets te maken met herschikking, ruimte die opgeëist werd, weet ik veel. Mijn broek zakte me welhaast op mijn schoenen. 

De patiënten die bij mij therapie volgen heb ik natuurlijk mee moeten delen dat 'ons' therapielokaal wellicht gaat verdwijnen. "Hoe kun jij je jouw lokaal zomaar laten afpakken, Bart?", vroeg een van hen. Ik stond met de mond vol tanden. Met moeite heb ik hen ervan kunnen weerhouden in optocht met spandoek en al over het terrein te gaan lopen. Actie! Blijf maar rustig.

Wie zijn werk goed wil doen, moet met alle geledingen in gesprek blijven. En dan de juiste toon aanslaan.


*****


September 2008

Ik krab wat op mijn hoofd en loop het lokaal uit.

Ik krab wat op mijn hoofd...

Een schijnbaar niemendalletje. Maar wat betekent het? Dat ik op moet letten!
'Het moment' is van belang in mijn werk. Ik probeer telkens opnieuw te ontdekken welke interventie het meest geschikt is voor de patiënt. Het komt nauw, hoe dichtbij je bij iemand kunt komen, mag komen, hoelang je bij iemand kunt zijn, mag zijn. Wat het best werkt, het meest bijdraagt tot bewust beeldend werken is afhankelijk van de persoon, van het tijdsmoment, van het werkstuk waarmee de patiënt bezig is. De juiste snaar raken, het goede moment vinden om de vinger op de gevoelige plek te leggen.

...en loop het lokaal uit.

Het 'zich bewegen' is essentieel in mijn therapie: het is van belang dat de patiënt in beweging komt én dat ikzelf als therapeut in beweging ben. Letterlijk soms: lopen van de een naar de ander; aandacht hier, aandacht daar. Wanneer ik de ene patiënt aanspreek, kan ik tussendoor naar de ander overhoppen, en weer terug. Even weg. Samen met de patiënt zoek ik naar de beweging die bij hem past: langzaam of snel, naar boven of naar beneden, krachtig of zwak; naar de vorm die bij hem past: groot of klein, vol of leeg, zwaar of licht; naar de kleur, het materiaal waarin hij deze beweging het best kan meemaken en beleven.

Krabben op mijn hoofd als teken van alertheid; even het lokaal uit om met frisse blik terug te keren.


*****


April 2009

Kunstenaars lijden/leiden
(doorhalen wat niet van toepassing is)

Afgelopen maand heb ik van nabij mogen meemaken hoe de mensen in de KunstWerkPlaats, verbonden aan de GGZNML in de weer zijn met verf, potlood, klei enzovoorts.
Mij was gevraagd een workshop te verzorgen. Nu ben ik altijd een beetje wantrouwig wanneer er om workshops gevraagd wordt. Wat willen de mensen dan zoal workshoppen? Welke behoefte heeft men en welk doel wordt gediend?

Mij werd snel duidelijk dat er vanuit de deelnemers een roep is om begeleiding, niet in de strikte zin van 'aan de hand genomen worden'  maar meer iets als 'in gesprek gaan over het beeldend werk'. Immers de mensen die op de KWP aan de slag zijn weten van wanten, kennen het klappen van de beeldende zweep. Het enige waar ze zo nu en dan mee zitten is de vraag 'Wat nu? Ben ik op de goede weg?' Ze hebben soms behoefte aan een frisse wind.

In mijn academietijd was het in zwang om zo nu en dan in het beeldend werk 'vast' te zitten. Toen ik eenmaal mijn diploma behaald had besloot ik nooit meer vast te willen zitten: de lijdende kunstenaar verbannen als romantisch icoon. De (belang)rijkste drijfveren in het kunstenaarsvak zijn de behoefte om scheppend bezig zijn en het plezier in het communiceren via beelden.

Mijn workshop zou je "leiden om niet te lijden" kunnen noemen. Als je zelf niet meer de teugels kunt hanteren, geef ze dan even over aan een ander. Samen mennen is de kunst.


*****


Tabé Venray

uitgegeven 2014

digiprint, 50 pagina's met zwart/wit afbeeldingen

Euro 12,50 (uitverkocht)
Next

Bart Drost

vrij kunstenaar

Graafseweg 183a
6531ZR Nijmegen